Böbreküstü bezleri
Böbreklerin üstünde adrenalin ve kortizol üreten iki küçük bez.
Böbreküstü bezi anatomisi, her bezde bir arada bulunan iki dokuya dayanır: bez dokusundan oluşan dıştaki kabuk (korteks) ve sinir dokusundan oluşan içteki öz (medulla); bu iki bölüm embriyoda farklı dokulardan gelişir ve farklı hormonlar yapar. Her böbreğin üstünde bir tane olmak üzere iki böbreküstü bezi, yani adrenal ya da suprarenal bez vardır. Korteks tuz ve su dengesini ve kan şekerini etkileyen, uzun süreli streste de rol oynayan steroid hormonları yapar ve yaşam için zorunludur. Medulla ani strese karşı adrenalin ve noradrenalin yapar ve yaşamı tehlikeye atmadan çıkarılabilir.
Her bez karnın arka kısmında, karın zarının arkasında bulunan yassı, sarımsı bir yapıdır; fibröz bir kapsülle böbreğinin üst ucuna tutturulmuştur ve yağ dokusuyla sarılıdır. Sağ bez kabaca üçgen biçimlidir ve vena kava inferior ile karaciğerin arkasında, diyaframın önünde yer alır. Sol bez hilal biçimlidir, genellikle biraz daha büyüktür ve sol böbreğin üst kısmının iç kenarı boyunca uzanır; önünde mide, pankreas ve splenik arter bulunur. Aorttan gelen birkaç arter bu bezlere vücuttaki en yüksek kan akımlarından birini sağlar.
Korteksin üç bölgesi vardır. En dıştaki zona glomerulosa, başta aldosteron olmak üzere mineralokortikoidleri yapar. Ortadaki zona fasikulatanın hücreleri, minik kan damarlarıyla birbirinden ayrılan küçük demetler hâlinde dizilir; bu bölge başta kortizol olmak üzere glukokortikoidleri yapar. En içteki zona retikularis, bir cinsiyet hormonları grubu olan androjenlerden az miktarda yapar. Medulla, özel bir tür sempatik sinir hücresi olan kromafin hücrelerden oluşur.
Her bölümün kendi denetimi vardır. Aldosteron, kandaki potasyum yükseldiğinde ya da kandaki sodyum, kan basıncı veya kan hacmi düştüğünde salgılanır; vücudun sodyumu tutup potasyumu atmasını sağlar, bu da kan hacmini ve kan basıncını artırır. Uzun süreli streste hipotalamus CRH salgılar, hipofiz buna ACTH ile yanıt verir ve ACTH korteksi kortizol salgılaması için uyarır; kortizol de vücudun yakıtsız kalmaması için depolanmış glikojeni, yağı ve proteini parçalar. Ani streste, hipotalamustan omuriliğin göğüs bölümü üzerinden gelen sinirler medullayı uyarır; medulla da kana adrenalin ve noradrenalin salar. Bunlar kan şekerini yükseltir, kalbi hızlandırır ve kan basıncını artırır; aynı sinirler hava yollarını da genişletir.
Sayılar
| Uzunluk, yetişkin | genellikle 3–5 cm | Gray, Anatomy of the Human Body (20th ed., 1918, public domain), The Suprarenal Glands, pp. 1278–1279 |
|---|---|---|
| Yapılan adrenalinin noradrenaline oranı | yaklaşık 4'e 1 | OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 17.6 The Adrenal Glands |
| Kan akımı | vücuttaki en yüksek akımlardan biri | OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 17.6 The Adrenal Glands |
Modeldeki parçaları
- Sağ böbreküstü bezi
- Sol böbreküstü bezi
Kaynaklar
- Gray, Anatomy of the Human Body (20th ed., 1918, public domain), The Suprarenal Glands, pp. 1278–1279
- OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 17.6 The Adrenal Glands
- NCI SEER Training Modules — Adrenal Gland
- BodyParts3D, © The Database Center for Life Science, CC BY-SA 2.1 Japan — adapted.
