Hipofiz bezi
Beynin altında, vücudun diğer birçok bezini denetleyen bezelye büyüklüğünde bir bez.
Hipofiz bezi anatomisi, iki loblu küçük bir organı anlatır: bez dokusundan bir ön lob ve sinir dokusundan bir arka lob; her biri farklı bir embriyonik dokudan köken alır. Hipofiz, diğer adıyla pitüiter bez, yaklaşık 1 cm çapında, bezelye büyüklüğündedir. Üstündeki hipotalamusla birlikte endokrin sistemin komuta merkezini oluşturur. Hormonlarının bir kısmı dokulara doğrudan etki eder; tropik hormonlar denen diğerleri ise başka bezleri çalıştırıp durdurur: tiroid bezini, böbreküstü bezi kabuğunu ve testisleri ya da yumurtalıkları.
Kafatası tabanında, sfenoid kemikteki eyer biçimli bir çukur olan Türk eyerinin (sella turcica) içinde durur; burada kemik onu neredeyse çepeçevre sarar. İnfundibulum denen ince bir sap onu ara beynin (diensefalon) bir parçası olan hipotalamusa bağlar. İki gözden gelen optik sinirlerin buluştuğu ve liflerinin bir kısmının çaprazlaştığı optik kiazma hemen üstünde yer alır. Karotis arterlerinin bir dalı olan superior hipofizyal arter hipotalamusa kan getirir; bu arterin dalları da ön loba giden hipofiz portal sistemini oluşturur.
Ön lob, yani ön hipofiz ya da adenohipofiz, embriyonun erken sindirim kanalının bir parçası olan ilkel ağzın (stomodeum) iç yüzünü döşeyen tabakadan gelişir ve yukarı, beyne doğru göç eder. Üç bölgesi vardır: önde pars distalis, arka lobun yanında pars intermedia ve sapı saran ince bir boru olan pars tuberalis. Arka lob, yani arka hipofiz ya da nörohipofiz, beynin bir uzantısıdır: hücre gövdeleri hipotalamusun paraventriküler ve supraoptik çekirdeklerinde bulunan sinir hücrelerinin uçlarından oluşur.
İki lob farklı yollarla denetlenir. Hipotalamus, ön loba salgılatıcı ve baskılayıcı hormonları hipofiz portal sistemiyle gönderir; bu sistem, sapın içinde bu hormonları genel dolaşıma uğratmadan oraya taşıyan bir kılcal damar köprüsüdür. Ön lob buna büyüme hormonu, tiroid uyarıcı hormon, adrenokortikotropik hormon, folikül uyarıcı hormon, lüteinleştirici hormon ve prolaktinle yanıt verir. Arka lob kendi hormonunu yapmaz. Hipotalamusta yapılan iki hormonu depolar ve sinir hücreleri uyarı ilettiğinde bunları kana salar: böbreklerin suyu geri emmesini sağlayan antidiüretik hormon ve doğumda rahmin kasılmasını ve sütün akmasını sağlayan oksitosin.
Sayılar
| Boyut, yetişkin | yaklaşık 1 cm çapında | NCI SEER Training Modules — Pituitary and Pineal Glands |
|---|---|---|
| Ön lobun başlıca hormonları | 6: büyüme hormonu, prolaktin, TSH, ACTH, FSH, LH | OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 17.3 The Pituitary Gland and Hypothalamus |
| Arka lobun depoladığı hormonlar | 2: antidiüretik hormon ve oksitosin | OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 17.3 The Pituitary Gland and Hypothalamus |
Modeldeki parçaları
- Hipofiz bezi
Kaynaklar
- NCI SEER Training Modules — Pituitary and Pineal Glands
- OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 17.3 The Pituitary Gland and Hypothalamus
- OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied), 7.2 The Skull
- OpenStax, Anatomy and Physiology (1st ed., CC BY-NC-SA 4.0: linked, never copied) — 16.3 The Cranial Nerve Exam
- Gray, Anatomy of the Human Body (20th ed., 1918, public domain), The Hypophysis Cerebri, pp. 1275–1276
- BodyParts3D, © The Database Center for Life Science, CC BY-SA 2.1 Japan — adapted.
